Hayotdagi hamma narsani nazorat qilishning iloji yo‘q. Ba’zan ichki xotirjamlik ko‘proq nazorat qilishdan emas, o‘zgartira olmaydigan narsalarni qo‘yib yuborishni o‘rganishdan boshlanadi.
Ba’zan insonni sodir bo‘lgan voqea emas, sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan voqealar ko‘proq charchatadi.
“Ertaga nima bo‘ladi?”
“Agar rejam amalga oshmasa-chi?”
“U mendan xafa bo‘lib qolsa-chi?”
“Agar noto‘g‘ri qaror qilsam-chi?”
“Agar hammasi men kutgandek bo‘lmasa-chi?”
Tashqaridan qaraganda inson tinchgina o‘tirgandek ko‘rinadi. Ammo uning xayolida o‘nlab suhbatlar, ehtimollar, rejalar va xavotirlar aylanib yuradi.
Go‘yo hamma narsani oldindan o‘ylab chiqsa, hayot uni hech qachon kutilmaganda ranjita olmaydigandek.
Ammo hayotning bir haqiqatini qabul qilish qiyin:
hamma narsani nazorat qilib bo‘lmaydi.
Va ba’zan inson aynan nazorat qila olmaydigan narsalarni nazorat qilishga urinib charchaydi.
Biz nega hamma narsani oldindan bilishni xohlaymiz?
Chunki noaniqlik qo‘rqitishi mumkin.
Inson miyasi xavfsizlikni yaxshi ko‘radi. Nima bo‘lishini bilsak, o‘zimizni tayyorroq his qilamiz.
Shuning uchun reja tuzamiz.
Ehtimollarni hisoblaymiz.
Odamlarning gaplarini qayta-qayta tahlil qilamiz.
“U nega bunday dedi?”
“Nega javob bermadi?”
“Men boshqacha gapirishim kerakmidi?”
Ba’zan hatto hali sodir bo‘lmagan suhbatni xayolimizda bir necha marta o‘tkazamiz.
Bu bizga vaqtincha nazorat hissini berishi mumkin.
Lekin bir nuqtadan keyin rejalashtirish tugaydi va xavotir boshlanadi.
Siz muammoni hal qilmayapsiz.
Siz uni xayolingizda qayta-qayta yashayapsiz.
O‘ylash va ortiqcha o‘ylash bir xil emas
Muammo haqida o‘ylash yechimga olib boradi.
Ortiqcha o‘ylash esa ko‘pincha yana o‘sha nuqtaga qaytaradi.
Masalan:
“Ertaga muhim uchrashuvim bor. Tayyorlanishim kerak.”
Bu — foydali fikr.
Siz kerakli materiallarni tayyorlaysiz, vaqtni belgilaysiz va qo‘lingizdan kelgan ishni qilasiz.
Ammo:
“Agar gapimni unutib qo‘ysam-chi? Ular meni yoqtirmasa-chi? Savolga javob berolmasam-chi? Balki umuman bormaganim yaxshidir?”
Bu yerda fikr endi sizni tayyorlamayapti.
U sizni charchatyapti.
Farq juda oddiy:
foydali fikr harakatga olib keladi, ortiqcha fikr esa ko‘pincha yana ko‘proq fikrga olib keladi.
Ba’zan nazorat ortida qo‘rquv yashirinadi
Hamma narsa tartibli bo‘lishini xohlashning o‘zi yomon emas.
Reja tuzish ham yaxshi.
Mas’uliyatli bo‘lish ham.
Ammo ba’zan nazoratga bo‘lgan kuchli ehtiyoj ortida boshqa savol yashirinishi mumkin:
“Agar men hammasini nazorat qilmasam, nima bo‘ladi?”
Balki ilgari siz kutmagan voqea sizni qattiq ranjitgandir.
Balki ishonchingiz oqlanmagandir.
Balki bir paytlar hayotingizda juda ko‘p noaniqlik bo‘lgandir.
Shunda ichingizda shunday bir qoida paydo bo‘lishi mumkin:
“Hammasini oldindan bilsam, xavfsiz bo‘laman.”
Lekin bu qoida insonni himoya qilish bilan birga charchatishi ham mumkin.
Chunki hayot doimo biz tuzgan reja bo‘yicha yurmaydi.
Sizning qo‘lingizda bo‘lgan va bo‘lmagan narsalar bor
Ba’zan ichki yengillik bitta oddiy farqni anglashdan boshlanadi.
Siz o‘z harakatingizni nazorat qilishingiz mumkin.
Ammo boshqalarning siz haqingizda nima o‘ylashini to‘liq nazorat qila olmaysiz.
Siz so‘zlaringizni tanlashingiz mumkin.
Ammo boshqa inson ularni qanday qabul qilishini belgilay olmaysiz.
Siz munosabat uchun harakat qilishingiz mumkin.
Ammo boshqa insonni siz bilan qolishga majbur qila olmaysiz.
Siz mehnat qilishingiz mumkin.
Ammo hayotdagi barcha natijalarni kafolatlay olmaysiz.
Siz bugungi qaroringizni tanlashingiz mumkin.
Ammo ertangi kunning har bir tafsilotini oldindan belgilay olmaysiz.
Mana shu farq juda muhim.
Chunki inson o‘ziga tegishli bo‘lmagan mas’uliyatni ham yelkasiga olganida ichki og‘irlik ortadi.
“Qo‘yib yuborish” — befarq bo‘lish degani emas
Ba’zan “qo‘yib yubor” degan gap juda oson aytiladi.
Ammo bu:
“Men uchun farqi yo‘q”
degan ma’noni anglatmaydi.
Qo‘yib yuborish — siz uchun muhim bo‘lgan narsadan voz kechish ham emas.
Bu ko‘proq:
“Men qo‘limdan kelganini qilaman, lekin hamma natijani majburan boshqara olmayman”
deya olishdir.
Siz kimnidir sevishingiz mumkin.
Lekin uning barcha qarorlarini boshqara olmaysiz.
Siz farzandingizni himoya qilishingiz mumkin.
Lekin uning hayotidagi barcha qiyinchiliklarni olib tashlay olmaysiz.
Siz ishga puxta tayyorlanishingiz mumkin.
Lekin hamma vaziyatni oldindan ko‘ra olmaysiz.
Ba’zan xotirjamlik hamma narsaning kafolatlanganidan emas, kafolat bo‘lmagan holatda ham yashay olishdan keladi.
Xayolingiz juda band bo‘lsa, qog‘ozni ikkiga bo‘ling
Oddiy mashq qilib ko‘ring.
Bir varaq qog‘oz oling.
Chap tomoniga:
“MENING QO‘LIMDA”
deb yozing.
O‘ng tomoniga:
“MENING QO‘LIMDA EMAS”
deb yozing.
Masalan:
Mening qo‘limda:
Bugun nima qilishim.
Kim bilan gaplashishim.
Qanday javob berishim.
Qachon dam olishim.
Qaysi chegarani belgilashim.
Muammoga qanday munosabatda bo‘lishim.
Mening qo‘limda emas:
Boshqalarning fikri.
O‘tmishda sodir bo‘lgan voqealar.
Kimningdir meni tushunishi yoki tushunmasligi.
Boshqa insonning qarori.
Kelajakdagi barcha tasodiflar.
Keyin ikkinchi tomondagi narsalarga qarang.
Balki siz bir necha haftadan beri aynan o‘zingiz boshqara olmaydigan narsalar bilan kurashayotgandirsiz.
O‘tmishni qayta yozib bo‘lmaydi
“Shunday qilmaganimda edi...”
“Boshqacha gapirganimda edi...”
“Oldinroq bilganimda edi...”
Bu jumlalar ko‘pchiligimizga tanish.
Inson ba’zan o‘tmishdagi bitta vaziyatni xayolida yuz marta qayta yashaydi.
Ammo yuz birinchi marta o‘ylaganingizda ham o‘sha voqea o‘zgarmaydi.
Siz o‘tmishni o‘zgartira olmaysiz.
Lekin undan olgan ma’nongiz bilan ishlashingiz mumkin.
“Nega bunday bo‘ldi?”
degan savoldan asta-sekin:
“Bu menga nimani o‘rgatdi?”
degan savolga o‘tishingiz mumkin.
Birinchi savol sizni ortga tortishi mumkin.
Ikkinchisi esa oldinga qarashga yordam beradi.
Boshqalarning siz haqingizdagi fikri — sizning butun haqiqatlaringiz emas
Siz juda yaxshi inson bo‘lishingiz mumkin va baribir kimdir sizni yoqtirmaydi.
Siz to‘g‘ri tushuntirishingiz mumkin va baribir kimdir sizni noto‘g‘ri tushunadi.
Siz qo‘lingizdan kelganini qilishingiz mumkin va baribir kimdir bundan qoniqmaydi.
Bu yoqimli emas.
Ammo inson hayotidagi ulkan erkinliklardan biri shuni anglashdan boshlanadi:
hammaning qalbida o‘zingiz haqingizda bir xil tasavvur yaratishingiz shart emas.
Sizning vazifangiz hammani o‘zingizga ishontirish emas.
Sizning vazifangiz — qadriyatlaringizga imkon qadar sodiq yashash.
Bugun barcha savollarga javob topishingiz shart emas
Hayotning ayrim davrlarida javoblar darhol kelmaydi.
Qaysi yo‘lni tanlashni bilmaysiz.
Bir munosabatning kelajagi noma’lum.
Rejangiz qanday tugashini bilmaysiz.
Kutishga to‘g‘ri keladi.
Ana shunday paytda inson o‘ziga:
“Men hozir bilmasligim mumkin”
deyishni o‘rganishi juda muhim.
Bilmaslik — ojizlik emas.
Noaniqlik — hammasi yomon tugaydi degani ham emas.
Ba’zan hayotning keyingi sahifasi hali yozilmagan, xolos.
Bugun o‘zingizga bitta savol bering
Hozir sizni eng ko‘p xavotirga solayotgan narsani o‘ylang.
Keyin o‘zingizdan so‘rang:
“Bu vaziyatning qaysi qismi mening qo‘limda?”
Agar javob topsangiz — o‘sha kichik qadamni bajaring.
Agar qolgan qismi sizning nazoratingizda bo‘lmasa, uni bugun hech bo‘lmasa bir oz qo‘yib yuborishga ruxsat bering.
Chunki sizning vazifangiz kelajakdagi barcha muammolarni bugunoq hal qilish emas.
Bugunning yukini ko‘tarishning o‘zi yetarli.
Hayot siz nazorat qilmagan paytda ham davom etadi
Hamma narsani oldindan bilmasangiz ham yashashingiz mumkin.
Hamma javob sizda bo‘lmasa ham yaxshi inson bo‘lib qolaverasiz.
Rejangiz o‘zgarsa ham yangisini tuzishingiz mumkin.
Kimdir sizni tushunmasa ham o‘zingizni tushunishni davom ettirishingiz mumkin.
Ba’zi eshiklar yopilsa, boshqa yo‘llar paydo bo‘lishi mumkin.
Siz hayotdagi barcha shamollarni to‘xtata olmaysiz.
Lekin vaqt o‘tishi bilan qaysi tomonga yurishni tanlashni o‘rganishingiz mumkin.
Ba’zan ruhiy yengillik hayotni yanada qattiqroq ushlab olishdan kelmaydi.
Aksincha.
Qo‘lingizdan kelganini qilish, qolganini esa asta-sekin qo‘yib yuborishdan keladi.
Chunki xotirjamlik — hamma narsa siz xohlagandek bo‘lishi emas.
Xotirjamlik — hamma narsa siz xohlagandek bo‘lmaganida ham o‘zingizni yo‘qotib qo‘ymaslikdir.
