Hamma tomonidan tushunilish va ma’qullanish istagi insonni ruhiy jihatdan charchatishi mumkin. O‘z qarorlaringizni doimo oqlashdan voz kechish, boshqalarning fikriga sog‘lom munosabat va ichki tayanchni shakllantirish haqida maqola.
Ba’zan siz bir qaror qabul qilasiz.
Ichingizda uning to‘g‘ri ekanini his qilasiz.
Ammo kimdir:
“Nega bunday qilding?”
deb so‘rashi bilan o‘zingizni oqlashni boshlaysiz.
Sabablaringizni tushuntirasiz.
Yana tushuntirasiz.
Batafsilroq gapirasiz.
Go‘yo suhbatdoshingiz:
“Ha, endi seni tushundim. To‘g‘ri qilibsan”,
demaguncha qaroringiz qonuniy kuchga kirmaydigandek.
Ba’zan bundan ham qiyini bo‘ladi.
Siz shunchaki boshqacha yashashni xohlaysiz.
Boshqa kasbni.
Boshqa hayot tarzini.
Boshqa qarorni.
Boshqa chegarani.
Ammo atrofdagilar tushunmaydi.
Shunda ichingizda savol paydo bo‘ladi:
“Balki men haqiqatan ham noto‘g‘ri qilayotgandirman?”
Har doim ham emas.
Ba’zan siz noto‘g‘ri emassiz.
Siz shunchaki boshqa insonning hayot haqidagi tasavvuriga mos kelmayapsiz.
Biz nega bunchalik tushunilishni xohlaymiz?
Chunki tushunilish yoqimli.
Kimdir:
“Seni tushunaman”,
desa, ichimiz yumshaydi.
O‘zimizni yolg‘iz his qilmaymiz.
Fikrimiz, hislarimiz va tanlovimiz kimdir tomonidan qabul qilingandek bo‘ladi.
Bunda hech qanday yomon narsa yo‘q.
Muammo boshqa joyda boshlanadi:
tushunilmaslikni rad etilish deb qabul qilganimizda.
Kimdir fikringizga qo‘shilmadi.
Demak, sizni hurmat qilmayaptimi?
Har doim emas.
Kimdir tanlovingizni tushunmadi.
Demak, tanlovingiz xatomi?
Shart emas.
Ikki inson bir-birini qadrlashi va baribir ayrim masalalarda dunyoni mutlaqo boshqacha ko‘rishi mumkin.
Sizning hayotingizni kuzatayotgan odam uning barcha yukini ko‘tarmaydi
Tashqaridan qarash oson.
“Men bo‘lganimda unday qilmasdim.”
“Shuncha yaxshi ishni nega tashladi?”
“Nega ajrashdi?”
“Nega hali turmush qurmayapti?”
“Nega boshqa shaharga ketdi?”
“Nega buncha ishlaydi?”
“Nega kam ishlaydi?”
“Nega farzandini bunday tarbiyalayapti?”
Odamlar bir necha daqiqada fikr bildirishi mumkin.
Ammo ular siz bilan har tong uyg‘onmaydi.
Sizning xavotirlaringiz bilan uxlamaydi.
Qabul qilgan qaroringizning oqibatlarini ham sizning o‘rningizga ko‘tarmaydi.
Shuning uchun maslahatni tinglash mumkin.
Tanqidni ham o‘ylab ko‘rish mumkin.
Ammo yakuniy savol baribir sizga qaytadi:
“Bu hayotni kim yashaydi?”
Agar javob “men” bo‘lsa, qarorlaringizda sizning ovozingiz ham eshitilishi kerak.
Har bir savolga uzun javob berishingiz shart emas
Ba’zan inson o‘zini oqlashga shu qadar odatlanadiki, oddiy qaroriga ham katta himoya nutqi tayyorlaydi.
“Bugun bora olmayman, chunki...”
Va besh daqiqalik tushuntirish boshlanadi.
Aslida esa:
“Bugun bora olmayman, boshqa safar albatta”,
deyish yetarli bo‘lishi mumkin.
Yoki:
“Men bu masalada boshqacha qaror qildim.”
“Bu men uchun qulayroq.”
“Fikringizni tushundim, lekin qarorim o‘zgarmaydi.”
“Bu haqda batafsil gapirishni istamayman.”
Bunday jumlalar qo‘pollik emas.
Ba’zan ular shunchaki aniq chegaradir.
Sizni noto‘g‘ri tushunishlari ham mumkin
Bu juda yoqimsiz.
Ayniqsa niyatingiz yaxshi bo‘lganida.
Siz jim qoldingiz — kibrli deb o‘ylashdi.
Chegara qo‘ydingiz — o‘zgarib ketibdi deyishdi.
Charchaganingiz uchun bormadingiz — mensimadi deb tushunishdi.
O‘zingiz uchun qaror qabul qildingiz — xudbin deyishdi.
Avval siz bunday vaziyatlarda hammaga birma-bir tushuntirish berishga urinishingiz mumkin.
Ammo hayot davomida bir narsani anglay boshlaysiz:
siz haqingizdagi har bir noto‘g‘ri fikrni tuzatib yurishga umringiz yetmaydi.
Zarur vaziyatda tushuntirish kerak.
Ayniqsa yaqin munosabatlarda noto‘g‘ri tushunish muhim oqibatlarga olib keladigan bo‘lsa, ochiq muloqot juda qadrli.
Ammo har bir odamning boshidagi siz haqingizdagi tasavvurni boshqarish — sizning vazifangiz emas.
Ba’zan sukut ham javob
Siz haqingizda gapirishdi.
Oldin darhol javob berardingiz.
Isbotlar keltirardingiz.
Kim haq, kim nohaq ekanini ko‘rsatishga urinardingiz.
Bu safar esa o‘ylaysiz:
“Bu suhbat mening vaqtimga arziydimi?”
Agar javob “yo‘q” bo‘lsa, jim qolishingiz mumkin.
Sukut har doim zaiflik emas.
Ba’zan u:
“Men o‘zimni har bir noto‘g‘ri fikrdan himoya qilib yurishga majbur emasman”,
degan ichki xotirjamlikdir.
Albatta, muhim munosabatlarda jimlik muammoni chuqurlashtirishi ham mumkin. Shuning uchun gapirish kerak bo‘lgan joy bilan o‘zingizni behuda isbotlayotgan joyni farqlash muhim.
Odamlarning siz haqingizdagi fikri ko‘pincha ularning tajribasidan ham o‘tadi
Bir inson uchun xavfsizlik — barqaror ish.
Boshqasi uchun esa erkinlik.
Birinchisi sizning tavakkal qilishingizni ko‘rib:
“Nega o‘zingni xavfga qo‘yyapsan?”
deydi.
Ikkinchisi:
“Nihoyat o‘zing xohlagan narsani qilyapsan”,
deydi.
Siz bitta odamsiz.
Qaroringiz ham bitta.
Ammo unga berilgan ikki baho mutlaqo boshqa.
Nega?
Chunki odamlar sizni faqat siz orqali emas, o‘z qo‘rquvlari, tajribalari, qadriyatlari va hayot haqidagi qarashlari orqali ham ko‘radi.
Shuning uchun boshqalarning fikrini eshitish foydali bo‘lishi mumkin.
Lekin uni mutlaq haqiqat deb qabul qilish shart emas.
“Ular nima deydi?” degan savol hayotingizni juda kichraytirib qo‘yishi mumkin
Yoqtirgan kiyimingizni kiymaysiz.
“Ular nima deydi?”
Biror yangi ish boshlamaysiz.
“Ular kulib qo‘ymaydimi?”
Dam olmoqchisiz.
“Dangasa deb o‘ylashmasmikan?”
Fikringizni aytmoqchisiz.
“Yomon ko‘rib qolishmasmikan?”
Va bir kuni qarasangiz, hayotingizning katta qismi hali aytilmagan boshqalarning fikriga qarab qurilgan.
Eng qizig‘i — siz qo‘rqayotgan odamlarning ko‘pchiligi siz haqingizda siz o‘ylaganchalik ko‘p o‘ylamasligi ham mumkin.
Ularning ham o‘z hayoti bor.
O‘z muammolari.
O‘z qo‘rquvlari.
O‘z “ular nima deydi?”lari.
Tanqidning hammasini tashlab yuborish ham to‘g‘ri emas
Bu yerda muhim muvozanat bor.
“Men hech kimning fikriga qaramayman”,
deyish har doim ham kuch belgisi emas.
Ba’zan bizga tashqaridan qaraydigan inson biz ko‘rmayotgan narsani ko‘rishi mumkin.
Shuning uchun tanqid kelganda darhol himoyalanish yoki darhol unga ishonish o‘rniga, uchta savol yordam beradi:
Bu fikrni kim aytyapti?
U aniq bir xatti-harakatim haqida gapiryaptimi yoki shaxsimga umumiy hukm chiqaryaptimi?
Bu fikr ichida menga foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan haqiqat bormi?
Masalan:
“Sen umuman eplolmaysan”
— hukm.
Ammo:
“Oxirgi uch uchrashuvga kech qolding, bu ishimizni qiyinlashtiryapti”
— ko‘rib chiqish mumkin bo‘lgan aniq fikr.
Ichki tayanch tanqidni inkor qilish emas.
Foydalisini olish, qolganini esa o‘zingiz bilan olib yurmaslikni o‘rganishdir.
Sizni yaxshi ko‘radigan inson ham siz bilan rozi bo‘lmasligi mumkin
Bu juda muhim farq.
Ba’zan:
“Agar meni tushunsa, albatta men bilan rozi bo‘lardi”,
deb o‘ylaymiz.
Ammo sevgi va bir xil fikrlash bir narsa emas.
Yaqin inson:
“Nega bunday qaror qilganingni tushunyapman, lekin men boshqacha fikrdaman”,
deyishi mumkin.
Bu munosabatning yomonligini anglatmaydi.
Aksincha, sog‘lom yaqinlikda ikki insonning fikri farq qilsa ham, bir-birining shaxsiyligini hurmat qilish uchun joy bo‘ladi.
Sizni sevishlari uchun siz ularning nusxasiga aylanishingiz shart emas.
O‘zingizni isbotlash istagi kelganda bir savol bering
Keyingi safar uzoq tushuntirish yozmoqchi bo‘lganingizda bir oz kuting.
Va o‘zingizdan so‘rang:
“Men hozir ma’lumot beryapmanmi yoki o‘z qadrimni isbotlamoqchimanmi?”
Agar tushuntirish vaziyatni yaxshilasa — gapiring.
Agar xato qilgan bo‘lsangiz — tan oling.
Agar kimnidir ranjitgan bo‘lsangiz — uzr so‘rang.
Agar muhim inson sizni noto‘g‘ri tushungan bo‘lsa — suhbat qiling.
Ammo agar siz faqat bir begona insonning siz haqingizdagi fikrini o‘zgartirish uchun soatlab kuch sarflayotgan bo‘lsangiz, yana o‘ylab ko‘ring:
bu sizning energiyangizga arziydimi?
Hamma sizni tushunadigan hayot yo‘q
Qaysi yo‘lni tanlamang, kimdadir fikr bo‘ladi.
Ko‘p ishlasangiz:
“O‘ziga vaqt ajratmaydi.”
Kamroq ishlasangiz:
“Ambitsiyasi yo‘q.”
Turmush qursangiz:
“Shoshilibdi.”
Qurmasangiz:
“Nimani kutyapti?”
Farzandingizga qattiqroq talab qo‘ysangiz:
“Juda qattiqqo‘l.”
Yumshoqroq yondashsangiz:
“Erkalatib yuboryapti.”
Shuning uchun hayotingizni barcha tanqid yo‘qoladigan nuqtaga olib borishga urinishning oxiri yo‘q.
Bunday nuqta bo‘lmasligi mumkin.
Savol boshqacha:
“Men o‘z qadriyatlarimga mos yashayapmanmi?”
Mana shu savol boshqalarning shovqinidan ko‘ra foydaliroq yo‘nalish beradi.
Bir kuni siz har bir eshikni taqillatmay qo‘yasiz
Sizni tushunishni istamagan odamga yana-yana tushuntirmaysiz.
Qadringizni ko‘rmayotgan joyda o‘zingizni cheksiz isbotlamaysiz.
Har bir tanqidga javob yozmaysiz.
Har bir g‘iybat ortidan yugurmaysiz.
Har bir insonni siz haqingizda yaxshi fikrda qoldirishga urinmaysiz.
Bu befarqlikdan emas.
Siz shunchaki vaqtingiz va ruhiy energiyangiz cheklanganini tushuna boshlaysiz.
Ularni o‘zingiz uchun muhim insonlarga, muhim ishlarga va haqiqiy hayotingizga sarflashni tanlaysiz.
Tushunilmagan bo‘lsangiz ham, o‘zingizni yo‘qotmang
Ba’zan atrofingizdagi hech kim siz boshdan kechirayotgan narsani to‘liq anglamasligi mumkin.
Bu yolg‘iz his qildiradi.
Shunday paytda sizga hukm qilmay tinglaydigan yaqin inson, psixolog yoki ishonchli suhbatdosh kerak bo‘lishi mumkin.
Lekin boshqalar sizni yuz foiz tushunishini kutib, o‘zingizni tushunishni kechiktirmang.
O‘zingizdan so‘rang:
Men nega bu qarorni qildim?
Men uchun aslida nima muhim?
Bu tanlov qo‘rquvdanmi yoki qadriyatlarimdanmi?
Men xato qilgan bo‘lsam, nimani o‘zgartira olaman?
Agar xato qilmagan bo‘lsam, nega hanuz ruxsat kutyapman?
Javoblar sizniki bo‘lsin.
Bir kun kelib siz juda oddiy, ammo kuchli bir narsani tushunasiz:
hamma sizni tushunishi shart emas.
Siz hammani tushunmaganingiz kabi.
Hamma sizning tanlovingizni ma’qullashi shart emas.
Hamma sizning hayotingizni o‘z mezoni bilan “to‘g‘ri” deb topishi ham shart emas.
Muhimi, bu gapni bahona qilib xatolaringizni inkor qilmaslik.
Kerakli tanqidni eshitish.
Zarar yetkazgan bo‘lsangiz, mas’uliyat olish.
Lekin shu bilan birga, o‘z hayotingizni yashash uchun doimo tashqaridan ruxsat kutmaslik.
Sizni kimdir noto‘g‘ri tushunishi mumkin.
Kimdir fikringizga qo‘shilmasligi mumkin.
Kimdir hatto siz haqingizda noto‘g‘ri xulosa qilishi mumkin.
Bu yoqimsiz.
Ammo bundan ham og‘irroq narsa bor:
boshqalar sizni tushunsin deb, butun umr o‘zingiz bo‘lmagan inson bo‘lib yashash.
Shuning uchun kerak bo‘lgan joyda tushuntiring.
Kerak bo‘lgan joyda tinglang.
Xato bo‘lsa — tuzating.
Ammo o‘zingizni cheksiz isbotlashdan charchagan paytingizda shuni eslang:
sizning hayotingiz sud zali emas.
Va siz har kuni o‘zingizning mavjudligingiz, tanlovlaringiz va qadringizni kimningdir oldida himoya qilib yashashingiz shart emas.
Ba’zan ichki xotirjamlik — “meni hamma tushunsin” degan ehtiyojdan “men o‘zimni tushunaman va o‘zimga xiyonat qilmayman” degan nuqtaga kelishdan boshlanadi.
