Ba’zan inson avvallari zavq bergan narsalarga ham qiziqmay qoladi. Bunday paytda o‘zini “dangasa” deb ayblashdan oldin ruhiy va jismoniy holatni tinglash muhim. Ishtiyoq pasayishining sabablari va o‘zingizga asta-sekin qaytish haqida samimiy maqola.
Ba’zan ertalab ko‘zingizni ochasiz-u, kunni boshlashning o‘zi og‘ir tuyuladi.
Oldingizda ishlar bor.
Rejalar bor.
Javob berishingiz kerak bo‘lgan xabarlar bor.
Balki bir vaqtlar orzu qilgan ishingiz ham bordir.
Ammo ichingizdan:
“Tur, boshlaymiz!”
degan ovoz kelmaydi.
Aksincha:
“Bugun hech narsa qilgim kelmayapti...”
degan holat paydo bo‘ladi.
Shunda o‘zingizni koyishni boshlashingiz mumkin:
“Men dangasa bo‘lib qoldim.”
“Oldin bunday emasdim.”
“Boshqalar qancha ish qilyapti.”
“O‘zimni qo‘lga olishim kerak.”
Ammo bir daqiqa.
Balki muammo sizning irodangizda emasdir.
Balki uzoq vaqt davomida o‘zingizdan juda ko‘p narsa talab qilib kelgandirsiz.
Ba’zan ishtiyoqning yo‘qolishi insonning yomonlashgani emas, uning charchaganidan darak berishi mumkin.
Har bir “hech narsa qilgim kelmayapti” dangasalik emas
Dangasalik haqida gapirish oson.
Chunki u oddiy tushuntirishdek tuyuladi:
“Xohlamayapman, demak dangasaman.”
Lekin inson ancha murakkab.
Uyqu yetishmasligi, uzoq davom etgan zo‘riqish, bir xil hayot tarzi, hal qilinmagan tashvishlar, kuchli stress yoki hissiy charchoq ham kundalik faollikka ta’sir qilishi mumkin.
Shuning uchun o‘zingizga darhol hukm chiqarishdan oldin:
“Menga nima bo‘ldi?”
deb emas,
“Oxirgi paytda men nimalarni boshdan kechirdim?”
deb so‘rab ko‘ring.
Bu savol sizga boshqacha javob berishi mumkin.
Balki siz juda uzoq vaqt “avtopilot”da yashagandirsiz
Uyg‘onish.
Ish.
Uy.
Vazifalar.
Telefon.
Yana ish.
Yana tashvish.
Uxlash.
Va yana boshidan.
Kunlar bir-biriga o‘xshay boshlaydi.
Siz vazifalarni bajaryapsiz, ammo ularni his qilmayapsiz.
Ovqatlanasiz — ta’mini sezmay qolasiz.
Yaqinlaringiz bilan o‘tirasiz — xayolingiz boshqa joyda.
Dam olish uchun telefonni olasiz — bir soatdan keyin yanada charchaganingizni sezasiz.
Hayot davom etadi.
Siz ham davom etasiz.
Ammo ichki dunyongiz go‘yo bir joyda to‘xtab qolgandek.
Ba’zan insonning:
“Hech narsaga qiziqmay qoldim”,
degan gapi aslida:
“Men juda uzoq vaqt o‘zimni tinglamadim”,
degan gap bo‘lishi mumkin.
Dam olish va hech narsadan qochish bir xil emas
Ba’zan tana divanda yotadi, ammo miya ishlashda davom etadi.
Siz serial ko‘ryapsiz, lekin ertangi ish haqida o‘ylayapsiz.
Sayrga chiqdingiz, lekin telefondagi xabarlarga javob beryapsiz.
Ta’tildasiz, ammo ichingizda:
“Vaqtim bekorga ketyapti”,
degan aybdorlik bor.
Bunday vaziyatda tana ish joyidan chiqadi.
Lekin ong hali ham ishda qoladi.
Shuning uchun haqiqiy dam olish faqat “hech narsa qilmaslik” emas.
Ba’zan bu o‘zingizga:
“Hozir men hech narsani hal qilishim shart emas”,
deya olishdir.
Motivatsiyani kutib o‘tirmang, lekin o‘zingizni ham sindirmang
Ko‘pincha shunday o‘ylaymiz:
“Kayfiyatim kelsa, boshlayman.”
Ammo motivatsiya har doim ish boshlanishidan oldin kelavermaydi.
Ba’zan u harakatdan keyin paydo bo‘ladi.
Muammo shundaki, charchagan paytimizda o‘zimizdan juda katta qadam kutamiz.
“Bugundan hammasini o‘zgartiraman.”
“Har kuni sport qilaman.”
“Barcha ishlarimni tugataman.”
“Telefonni butunlay tashlayman.”
“Yangi hayot boshlayman.”
Miya esa oldidagi ulkan vazifani ko‘rib:
“Keyinroq...”
deydi.
Shuning uchun ba’zan katta motivatsiya emas, juda kichik harakat kerak.
Bir soat sport emas — o‘n daqiqa yurish.
Butun xonani yig‘ishtirish emas — bitta stolni tartibga keltirish.
Yuz bet o‘qish emas — besh bet.
Barcha muammolarni hal qilish emas — bugungi eng muhim bitta vazifani bajarish.
Kichik qadamning qiymati uning kattaligida emas.
U sizni turgan joyingizdan siljitishida.
“Oldingi men” bilan urushishni to‘xtating
“Oldin juda faol edim.”
“Oldin ko‘p narsaga ulgurar edim.”
“Oldin bunaqa charchamasdim.”
Bu gaplar tanishmi?
O‘tmishdagi o‘zingizni bugungi o‘zingizga mezon qilib qo‘yish ham og‘ir yuk bo‘lishi mumkin.
Chunki o‘sha paytdagi hayotingiz boshqa edi.
Mas’uliyatlaringiz boshqa.
Uyquingiz boshqa.
Muammolaringiz boshqa.
Tanangiz boshqa.
Hatto dunyoqarashingiz ham boshqa bo‘lishi mumkin.
Bugungi o‘zingizni kechagi imkoniyatlaringiz bilan baholash o‘rniga:
“Hozirgi holatimda men nimaga qodirman?”
deb so‘rang.
Ba’zan bu savol insonni aybdorlikdan chiqarib, haqiqatga qaytaradi.
Ishtiyoqni katta maqsadlardan emas, kichik hayotdan qidiring
Ba’zan biz hayotga qiziqish qaytishi uchun ulkan voqea kerak deb o‘ylaymiz.
Yangi ish.
Sayohat.
Katta xarid.
Yangi munosabat.
Katta muvaffaqiyat.
Ammo ruhiyat ba’zan juda oddiy narsalardan uyg‘ona boshlaydi.
Ertalabki havoning hididan.
Yoqtirgan qo‘shig‘ingizdan.
Yaqin inson bilan shoshilmasdan ichilgan choydan.
Farzandingizning kulgisidan.
Issiq dushdan.
Bir necha sahifa kitobdan.
Yolg‘iz sayrdan.
Quyoshning derazadan tushishidan.
Bular muammolarni sehrli tarzda yo‘qotmaydi.
Ammo ular insonga bir narsani eslatishi mumkin:
hayot faqat bajarilishi kerak bo‘lgan vazifalardan iborat emas.
Telefoningiz dam olayotgandek ko‘rsatib, miyangizni charchatayotgan bo‘lishi mumkin
Charchadingiz.
Telefonni oldingiz.
“Besh daqiqa ko‘raman.”
Bir video.
Yana biri.
Yana biri.
Orada birovning ideal hayoti.
Yangilik.
Reklama.
Munozara.
Yana video.
Qarasangiz, qirq daqiqa o‘tibdi.
Ammo o‘zingizni tetik his qilmaysiz.
Chunki tanangiz harakatsiz bo‘lsa ham, diqqatingiz soniyasiga yangi ma’lumotga o‘tib turdi.
Ba’zan haqiqiy tanaffus uchun ekrandan ham tanaffus kerak.
Telefonni boshqa xonaga qo‘yib, o‘n besh daqiqa jimlikda qolib ko‘ring.
Dastlab zerikarli tuyulishi mumkin.
Keyin esa anchadan beri eshitilmagan fikrlar paydo bo‘la boshlaydi.
O‘zingizniki.
O‘zingizdan “Nega motivatsiyam yo‘q?” debgina so‘ramang
Buning o‘rniga o‘zingiz bilan kichik suhbat qiling.
Oxirgi paytda uyqum qanday?
Men doimo kim uchundir yugurib yuribmanmi?
Hayotimda menga chin dildan zavq beradigan narsaga vaqt qolyaptimi?
Men nimadandir xavotirdamanmi?
Bajarayotgan ishlarimning hammasi menga tegishlimi yoki faqat boshqalarning kutishlarini bajaryapmanmi?
Oxirgi marta qachon hech qayerga shoshilmay dam oldim?
Ba’zan motivatsiya muammosini motivatsion gaplar bilan emas, aynan shu savollarning javobi bilan tushunish mumkin.
Har kuni uchta kichik vazifa yetarli bo‘lishi mumkin
Agar hamma narsa yig‘ilib ketgandek tuyulsa, kunni juda uzun ro‘yxat bilan boshlamang.
Bugun uchun uchta narsa tanlang:
bittasi — bajarilishi zarur bo‘lgan ish;
bittasi — tanangiz uchun foydali narsa;
bittasi — ko‘nglingiz uchun yoqimli narsa.
Masalan:
Muhim xatga javob berish.
Yigirma daqiqa piyoda yurish.
Kechqurun sevimli musiqani tinglab choy ichish.
Oddiy ko‘rinadi.
Ammo hayot faqat vazifalardan iborat bo‘lsa, inson asta-sekin o‘zini mashinadek his qila boshlaydi.
Kuningizda sizni tirik his qildiradigan narsaga ham joy bo‘lishi kerak.
Ba’zan bu shunchaki charchoqdan ko‘proq bo‘lishi mumkin
Bu jihatni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak.
Agar hech narsaga qiziqmaslik yoki zavq olmaslik uzoq davom etsa, kundalik hayotingizga sezilarli ta’sir qilsa, uyqu yoki ishtahangizda jiddiy o‘zgarishlar kuzatilsa, umidsizlik kuchaysa yoki odatiy vazifalarni bajarish qiyinlashsa, buni shunchaki “dangasalik” deb qo‘ya qolmaslik muhim.
Bunday holatda psixolog, psixiatr yoki boshqa malakali tibbiyot mutaxassisiga murojaat qilish to‘g‘ri qadam bo‘lishi mumkin.
Ayniqsa o‘zingizga zarar yetkazish yoki yashashni istamaslik haqidagi fikrlar paydo bo‘lsa, buni yolg‘iz ko‘tarib yurmasdan, zudlik bilan yaqin inson va mahalliy shoshilinch tibbiy yordam xizmatiga murojaat qilish zarur.
Yordam so‘rash — vaziyatni jiddiy qabul qilishdir.
O‘zingizga qaytish shovqinli bo‘lmasligi mumkin
Bir kuni birdan ulkan motivatsiya bilan uyg‘onmasligingiz mumkin.
Hammasi sekin boshlanishi mumkin.
Bugun derazani ochasiz.
Ertaga o‘n daqiqa yurasiz.
Keyin anchadan beri gaplashmagan insoningizga qo‘ng‘iroq qilasiz.
Bir kuni yana kitob o‘qigingiz keladi.
Keyin reja tuzishni boshlaysiz.
Va bir payt sezmay qolasiz:
ichingizda hayotga qiziqish yana mayda chiroqlar kabi yona boshlagan.
Shuning uchun hozir hech narsaga ishtiyoqingiz bo‘lmasa, o‘zingizni darhol yomon ko‘rib qolmang.
O‘zingizni boshqalar bilan solishtirmang.
O‘zingizni haqorat qilib harakatga keltirishga urinmang.
Avval tinglang.
Balki tanangiz dam so‘rayotgandir.
Balki ruhiyatingiz haddan tashqari ko‘p yuk ko‘targandir.
Balki siz uzoq vaqt boshqalarning ehtiyojlarini bajarib, o‘zingiznikini unutgandirsiz.
Yoki balki hayotingizda nimanidir o‘zgartirish vaqti kelgandir.
Javobni bir kunda topishingiz shart emas.
Bugun faqat bitta kichik qadam yetadi.
Chunki ba’zan o‘zingizni qayta topish uchun tezroq yugurish emas, bir oz sekinlashib, ichingizdagi ovozni yana eshitish kerak bo‘ladi.
