“Yo‘q” deyish qo‘pollik yoki xudbinlik emas. Sog‘lom shaxsiy chegaralar insonning o‘z vaqti, hissiyotlari va imkoniyatlarini asrashiga yordam beradi. Nega rad etish qiyinligi va buni aybdorliksiz o‘rganish haqida samimiy maqola.
Siz aslida borishni xohlamaysiz.
Ammo:
“Mayli, boraman”, deysiz.
Charchagansiz.
Kimdir yana yordam so‘raydi.
“Mayli, qilaman.”
Vaqtingiz yo‘q.
Ammo yana bir vazifani zimmangizga olasiz.
Ichingizda esa juda oddiy bir javob bor:
“Yo‘q.”
Lekin tilingizga kelganda u birdan:
“Mayli...”
ga aylanadi.
Keyin nima bo‘ladi?
Siz yordam bergan inson xursand.
Sizni chaqirgan odam rozi.
Atrofdagilar siz haqingizda:
“Qanday yaxshi inson”,
deb o‘ylashi mumkin.
Ammo kun oxirida siz charchagan, ba’zan esa hech qanday aniq sabab bo‘lmasa ham jahlingiz chiqqan holda qolasiz.
Chunki yana bir marta boshqalarning istagini bajardingiz.
O‘zingiznikini esa eshitmadingiz.
Nega “yo‘q” degan bitta so‘zni aytish bunchalik qiyin?
Chunki biz ko‘pincha “yo‘q”ning ortidan nima kelishidan qo‘rqamiz.
“Xafa bo‘lib qolsa-chi?”
“Men haqimda yomon o‘ylasa-chi?”
“Xudbin deb o‘ylashsa-chi?”
“Keyingi safar menga yordam bermasa-chi?”
“Oramiz buzilib qolsa-chi?”
Shuning uchun biz “ha” deymiz.
Lekin har bir “ha” chin dildan aytilgan bo‘lavermaydi.
Ba’zida uning ichida:
“Aslida xohlamayapman.”
“Juda charchadim.”
“Bunga vaqtim yo‘q.”
“Iltimos, mendan boshqa narsa so‘rama.”
degan jim gaplar yashirinadi.
Muammo yordam berishda emas.
Yaqin inson uchun ba’zan o‘z rejamizni o‘zgartirishimiz ham tabiiy.
Muammo — “yo‘q” deyish imkoniyati umuman yo‘qdek yashashda.
“Yo‘q” — munosabatni tugatadigan so‘z emas
Sog‘lom munosabatda ikki inson ham alohida shaxs bo‘lib qoladi.
Ularning vaqti bor.
Ehtiyojlari bor.
Kayfiyati bor.
Chegaralari bor.
Shuning uchun:
“Bugun bora olmayman.”
“Hozir gaplashishga tayyor emasman.”
“Bu menga qulay emas.”
“Bu vazifani ololmayman.”
deyish munosabatga qarshi chiqish degani emas.
Bu o‘zingizning imkoniyatingiz haqida ma’lumot berishdir.
Siz har bir rad javobingiz uchun uzun tushuntirish yozishga ham majbur emassiz.
Ba’zan:
“Rahmat, lekin bu safar qatnasha olmayman”,
degan jumlaning o‘zi yetadi.
Har bir “ha”ning narxi bor
Tasavvur qiling, bugun sizda ikki soat bo‘sh vaqt bor.
Siz uni dam olishga ajratmoqchi edingiz.
Kimdir qo‘ng‘iroq qilib yordam so‘radi.
Siz “ha” dedingiz.
U holda siz shunchaki unga ikki soat bermadingiz.
Siz o‘sha ikki soatni o‘zingizdan oldingiz.
Bu har doim noto‘g‘ri degani emas.
Ba’zan sevgan insonimiz uchun aynan shunday qilamiz va bundan xursand ham bo‘lamiz.
Lekin bu doimo takrorlansa, insonning ichida bir savol tug‘ilishi mumkin:
“Nega mening vaqtim hammaga tegishli-yu, faqat menga emas?”
Shuning uchun biror narsaga “ha” deyishdan oldin ba’zan o‘zingizdan so‘rang:
“Men bunga ‘ha’ desam, nimaga ‘yo‘q’ deyapman?”
Balki uyquga.
Balki farzandingiz bilan vaqtga.
Balki o‘z ishingizga.
Balki dam olishga.
Balki shunchaki o‘zingizga.
Sizni hamma yaxshi ko‘rishi shart emas
Bu fikrni qabul qilish oson emas.
Ayniqsa uzoq vaqt davomida yaxshi ko‘rilishni boshqalarga qulay bo‘lish bilan bog‘lab kelgan bo‘lsangiz.
Ammo bir haqiqat bor:
siz juda yaxshi inson bo‘lsangiz ham, baribir kimdir sizdan norozi bo‘ladi.
Barcha iltimoslarga rozi bo‘lsangiz ham, bir kuni rad javobingiz kimningdir ko‘ngliga yoqmasligi mumkin.
Hamma uchun qulay bo‘lishga urinsangiz, talablar tugamaydi.
Chunki insonlar siz belgilagan chegaraga emas, ko‘pincha siz ruxsat bergan chegaragacha keladi.
Shuning uchun sog‘lom chegara:
“Men seni qadrlamayman”,
degani emas.
U:
“Men seni qadrlayman, lekin o‘zimni ham unutmayman”,
deganidir.
Siz “yo‘q” deganingizda kimdir xafa bo‘lishi mumkin
Bu ham hayotning bir qismi.
Siz juda muloyim gapirishingiz mumkin.
Sababingiz asosli bo‘lishi mumkin.
Baribir kimdir ranjishi mumkin.
Ana shunda eski odat uyg‘onadi:
“Demak, men noto‘g‘ri qildim.”
Ammo boshqa insonning xafa bo‘lishi avtomatik ravishda siz xato qildingiz degani emas.
Ba’zan inson shunchaki xohlagan javobini olmaganidan xafa bo‘ladi.
Uning hissiyotiga hurmat bilan qarashingiz mumkin.
Lekin o‘sha hissiyotni darhol yo‘qotish uchun o‘z chegarangizni buzishingiz shart emas.
Sog‘lom chegara devor emas
Ba’zi odamlar “chegara” deganda sovuqlikni tasavvur qiladi.
Hech kimni yaqinlashtirmaslik.
Faqat o‘zini o‘ylash.
Odamlardan uzoqlashish.
Aslida esa sog‘lom chegara boshqa narsa.
Tasavvur qiling, uyingiz bor.
Uy atrofida devor yoki panjara mavjud.
Ammo eshigi ham bor.
Siz kimni, qachon va qanday sharoitda ichkariga taklif qilishni tanlaysiz.
Shaxsiy chegara ham shunga o‘xshaydi.
U odamlarni hayotingizdan chiqarish uchun emas, munosabatlarning qayerda sog‘lom bo‘lib qolishini belgilash uchun kerak.
Tanangiz ham ba’zan “yo‘q” deb turadi
Siz og‘zingiz bilan:
“Mayli”,
deysiz.
Ammo ichingiz siqiladi.
Yelkangiz taranglashadi.
Jahlingiz chiqadi.
Suhbat tugashini kutasiz.
Uyga kelib hech kim bilan gaplashgingiz kelmaydi.
Ba’zan bu reaksiyalar sizning ichki ehtiyojlaringizga e’tibor berish kerakligini ko‘rsatishi mumkin.
Shunday paytda o‘zingizdan so‘rang:
“Men hozir chin dildan rozi bo‘ldimmi yoki rad etishdan qo‘rqib rozi bo‘ldimmi?”
Bu savolning javobi ko‘p narsani ochishi mumkin.
Darhol javob berishingiz shart emas
“Yo‘q” deyish qiyin bo‘lsa, bitta kichik odatdan boshlang.
Kimdir sizdan biror narsa so‘raganda avtomatik ravishda:
“Mayli”,
demang.
Buning o‘rniga:
“Jadvalimni ko‘rib, sizga aytaman.”
“Biroz o‘ylab ko‘ray.”
“Hozir aniq javob berolmayman.”
deyishingiz mumkin.
Bu kichik tanaffus sizga muhim imkoniyat beradi:
javobni qo‘rquvdan emas, haqiqiy imkoniyatingizdan kelib chiqib tanlash.
“Yo‘q” deyishning muloyim usullari bor
Rad etish uchun janjal qilish shart emas.
Ba’zan juda oddiy jumlalar yetadi:
“Rahmat, lekin bu safar bora olmayman.”
“Hozir buning uchun vaqt ajrata olmayman.”
“Sizni tushunaman, lekin bu men uchun qulay emas.”
“Bugun dam olishim kerak, boshqa kuni gaplashamiz.”
“Bu vazifani zimmamga ololmayman.”
“Bunga rozi emasman.”
E’tibor bering: bu jumlalarda haqorat yo‘q.
Ayblash yo‘q.
Faqat aniqlik bor.
Ba’zan sog‘lom munosabat uchun aynan shu aniqlik kerak.
Chegara qo‘yganingizdan keyin aybdorlik kelishi mumkin
Ayniqsa avval doimo rozi bo‘lib kelgan bo‘lsangiz.
Birinchi marta “yo‘q” deganingizdan keyin ichingiz bezovta bo‘lishi mumkin.
“Balki rozi bo‘lishim kerak edi.”
“Qo‘pol bo‘lib qoldimmi?”
“Endi nima deb o‘ylaydi?”
Bu tuyg‘u chegarangiz noto‘g‘ri ekanini anglatmasligi mumkin.
Ba’zan u shunchaki eski odatingiz o‘zgarayotganidan paydo bo‘ladi.
Yangi poyabzal dastlab g‘alati tuyulgani kabi, yangi xulq ham avvaliga noqulay bo‘lishi mumkin.
Muhimi, aybdorlikni sezgan zahoti chegarangizni bekor qilib yubormaslik.
Kimdir sizning chegarangizdan norozi bo‘lsa...
Bu yerda juda muhim farq bor.
Kimdir:
“Xafa bo‘ldim, lekin tushunaman”,
deyishi mumkin.
Boshqa birov esa sizni ayblashi, bosim qilishi yoki qaroringizni o‘zgartirish uchun qayta-qayta majburlashi mumkin.
Birinchi vaziyatda ikki insonning ehtiyojlari bir-biriga to‘g‘ri kelmagan bo‘lishi mumkin.
Ikkinchi holatda esa munosabatdagi chegaralarga jiddiyroq e’tibor berish kerak bo‘lishi mumkin.
Sog‘lom munosabatlarda kelishmovchilik bo‘lishi mumkin.
Ammo “yo‘q” degan javobning mavjud bo‘lish huquqi ham bo‘ladi.
Bugun kichik bir mashq qiling
Qog‘oz oling va uchta jumlani tugating:
Men ko‘pincha xohlamasam ham “ha” deydigan vaziyatlar...
Men “yo‘q” deyishdan qo‘rqaman, chunki...
Agar o‘z chegaramni ko‘proq hurmat qilsam, hayotimda...
Javoblarni hech kimga ko‘rsatishingiz shart emas.
Faqat o‘zingizga rost yozing.
Keyin bitta kichik chegarani tanlang.
Eng katta muammodan boshlashingiz shart emas.
Masalan:
Kechasi ma’lum vaqtdan keyin ish xabarlariga javob bermaslik.
Dam olish kunining bir qismini faqat o‘zingizga qoldirish.
Xohlamagan uchrashuvga muloyimlik bilan rad javobi berish.
Charchaganingizda yordam so‘rash.
Yoki kimdir sizga noqulay gapirsa:
“Men bilan bunday ohangda gaplashishingiz menga yoqmaydi”,
deya olish.
Kichik chegara ham katta o‘zgarishning boshlanishi bo‘lishi mumkin.
O‘zingizni tanlash — boshqalardan voz kechish emas
Siz mehribon bo‘lib qolishingiz mumkin.
Yordam berishingiz mumkin.
Yaqinlaringiz uchun vaqt ajratishingiz mumkin.
Saxiy bo‘lishingiz mumkin.
Va shu bilan birga:
charchaganingizda dam olishingiz, xohlamagan narsangizga rad javobi berishingiz va o‘zingizni hurmat qilishingiz ham mumkin.
Bu ikki narsa bir-biriga qarama-qarshi emas.
Aksincha, o‘z ehtiyojlarini biladigan inson boshqalarga bergan “ha”sini ham ko‘proq chin dildan ayta oladi.
Bir kun kelib siz “yo‘q” deganingizdan keyin avvalgidek soatlab o‘zingizni ayblamay qo‘yasiz.
Kimdir norozi bo‘lsa ham:
“Uning hissiyotini tushunaman, lekin qarorim o‘zgarmaydi”,
deya olasiz.
Dam olayotganingizda o‘zingizni dangasa deb hisoblamaysiz.
Vaqtingizni himoya qilishdan uyalmaysiz.
Va eng muhimi — sizning mehribonligingiz qo‘rquvdan emas, tanlovdan keladigan bo‘ladi.
Chunki yaxshi inson bo‘lish uchun o‘zingizni doimo oxirgi o‘ringa qo‘yishingiz shart emas.
Siz boshqalarning ehtiyojlarini hurmat qilishingiz mumkin.
O‘zingiznikini ham.
Siz boshqalarga mehr bera olasiz.
O‘zingizga ham.
Va ba’zan hayotingizdagi eng muhim “ha” aynan kerakli joyda aytilgan bitta xotirjam “yo‘q”dan boshlanadi.
